از دیدگاه وهابیت، هر نوع تبرک به غیر آثار قطعی پیامبر صلی الله علیه وآله، و سیله‌ای به سوی شرک به حساب می‌آید؛ اما بزرگان اهل سنت نه تنها آن را جیز می‌دانند که عملا نیز به همدیگر متبرک شده‌اند.

از جمله امام شافعی و امام احمد بن حنبل، به منظور تبرک لباس‌های خود را برای یکدیگر می‌فرستادند و به آن متبرک می‌شدند.

به عنوان نمونه ، امام بن باز، مفتی اعظم سابق عربستان سعودی در این باره می‌نویسد:

لا یجوز التبرک بأحد غیر النبی صلى الله علیه وسلم لا بوضوئه ولا بشعره ولا بعرقه ولا بشیء من جسده، بل هذا کله خاص بالنبی صلى الله علیه وسلم لما جعل الله فی جسده وما مسه من الخیر والبرکه.

ولهذا لم یتبرک الصحابه – رضی الله عنهم – بأحد منهم، لا فی حیاته ولا بعد وفاته صلى الله علیه وسلم لا مع الخلفاء الراشدین ولا مع غیرهم فدل ذلک على أنهم ق عرفوا أن ذلک خاص بالنبی صلى الله علیه وسلم دون غیره، ولأن ذلک وسیله إلى الشرک وعباده غیر الله سبحانه.

تبرک به هیچ کس، جز رسول خدا صلی الله علیه وآله جایز نیست، نه آب وضویش، نه به مویش ، نه به عرقش و نه به چیزی از بدن او ؛ زیرا همه این‌ها از ویژگی‌های رسول خدا صلی الله علیه وآله است که خداوند در جسد آن حضرت قرار داده است .

به همین خاطر هیچ یک از صحابه به یک دیگر تبرک نجسته‌اند، نه در زمان حیات رسول خدا  و نه پس از وفات آن حضرت . نه با خلفای راشدین و نه با دیگران. این مسأله نشانگر این است که آن‌ها فهمیده بودند، تبرک از ویژگی‌های رسول خدا صلی الله علیه وآله است و دیگران متبرک نیستند.

و به این دلیل که تبرک وسیله‌ای‌ به سوی شرک و عبادت غیر خدا است.

مجموع فتاوی ومقالات متنوعه، ج۷، ص۱۶۵.

 

 

tabarrok1 tabarrok2 tabarrok3

 

احمد بن حنبل و تبرک به آب پیراهن شافعی

بدر الدین عینی در کتاب عمدۀ القاری نقل می‌کند که امام  احمد بن حنبل، پیراهن امام شافعی را داخل آب می‌کرد و آب آن را به عنوان تبرک نوش جان می‌کرد:

وقال أیضا : وأخبرنی الحافظ أبو سعید ابن العلائی قال : رأیت فی کلام أحمد بن حنبل فی جزء قدیم علیه خط ابن ناصر وغیره من الحفاظ ، أن الإمام أحمد سئل عن تقبیل قبر النبی ، صلى الله علیه وسلم ، وتقبیل منبره ، فقال : لا بأس بذلک ، قال : فأریناه للشیخ تقی الدین بن تیمیه فصار یتعجب من ذلک ، ویقول : عجبت أحمد عندی جلیل یقوله ؟ هذا کلامه أو معنى کلامه ؟ وقال : وأی عجب فی ذلک وقد روینا عن الإمام أحمد أنه غسل قمیصا للشافعی وشرب الماء الذی غسله به ، وإذا کان هذا تعظیمه لأهل العلم فکیف بمقادیر الصحابه ؟ وکیف بآثار الأنبیاء ، علیهم الصلاه والسلام ؟

حافظ ابو سعید علائی گفت: سخنی از احمد بن حنبل در جزوه قدیمی از او که امضای ابن ناصر و دیگر حفاظ بر آن بود، دیدم که در آن از امام احمد در باره بوسیدن قبر و منبر پیامبر صلی الله علیه وآله سؤال شده بود. امام احمد گفت: اشکالی ندارد. من آن را به شیخ تقی الدین ابن تیمیه نشان دادم. او از دیدن این مطلب متعجب شد و گفت: تعجب کردم، احمد پیش من مقام والایی داشت، آیا او چنین سخنی گفته است؟ آیا این عین سخن او است یا نقل به معنا است؟

حافظ ابو سعید علائی گفت: این کار او چه تعجبی دارد؟ در حالی که ما از امام احمد روایت کرده‌ایم که او پیراهنی را که متعلق به شافعی بود، می‌شست و آبی که با آن پیراهن را شسته بود، می‌نوشید.

وقتی او اهل علم را این چنین احترام می‌کند؛ پس با مرده‌های صحابه چه کرده است؟ با آثار پیامبران چه رفتاری داشته است؟

عینی، عمده القاری ، ج۹، ص۲۴۱

 

tabarrok4 tabarrok5 tabarrok6

 

 

تبرک شافعی به لباس زیر احمد بن حنبل

همچنین بزرگان و دانشمندان مشهور شافعی و حنبلی، داستان تبرک امام شافعی به پیراهن زیرین احمد بن حنبل را با آب تاب خاص و به عنوان فضیلت احمد بن حنبل نقل کرده‌اند.

إمام أبو عبد الله محمد بن مفلح مقدسی حنبلی متوفای ۷۶۳هـ در کتاب الآداب الشرعیه والمنح المرعیه داستان را این گونه نقل کرده است:

رُوِیَ مِنْ غَیْرِ طَرِیقٍ أَنَّ الشَّافِعِیَّ رضی الله عنه کَتَبَ مِنْ مِصْرَ کِتَابًا وَأَعْطَاهُ لِلرَّبِیعِ بْنِ سَلْمَانَ وَقَالَ : اذْهَبْ بِهِ إلَى أَبِی عَبْدِ اللَّهِ أَحْمَدَ بْنِ حَنْبَلٍ وَأْتِنِی بِالْجَوَابِ , فَجَاءَ بِهِ إلَیْهِ , فَلَمَّا قَرَأَهُ تَغَرْغَرَتْ عَیْنَاهُ بِالدُّمُوعِ . وَکَانَ الشَّافِعِیُّ ذَکَرَ فِیهِ أَنَّهُ رَأَى النَّبِیَّ صلى الله علیه وسلم فِی الْمَنَامِ وَقَالَ لَهُ : اُکْتُبْ إلَى أَبِی عَبْدِ اللَّهِ أَحْمَدَ بْنِ حَنْبَلٍ وأقرأ عَلَیْهِ مِنِّی السَّلامَ وَقُلْ إنَّک سَتُمْتَحَنُ وَتُدْعَى إلَى خَلْقِ الْقُرْآنِ فَلا تُجِبْهُمْ یَرْفَعْ اللَّهُ لَک عَلَمًا إلَى یَوْمِ الْقِیَامَهِ .

فَقَالَ لَهُ الرَّبِیعُ الْبِشَارَهَ , فَأَعْطَاهُ قَمِیصَهُ الَّذِی یَلِی جِلدَهُ وَجَوَابَ الْکِتَابِ , فَقَالَ لَهُ الشَّافِعِیُّ أَیُّ شَیْءٍ دَفَعَ إلَیْک ؟ قَالَ الْقَمِیصَ الَّذِی یَلِی جِلدَهُ , قَالَ لَیْسَ نَفْجَعُک بِهِ , وَلَکِنْ بِلَّهُ وَادْفَعْ إلَیْنَا الْمَاءَ حَتَّى نُشْرِکَک فِیهِ .  وفی بعض الطرق قَالَ الرَّبِیعُ فَغَسَلْته وَحَمَلْت مَاءَهُ إلَیْهِ فَتَرَکَهُ فِی قنینه وَکُنْت أَرَاهُ کُلَّ یَوْمٍ یَأْخُذُ مِنْهُ فَیَمْسَحُ عَلَى وَجْهِهِ تَبَرُّکًا بِأَحْمَدَ بْنِ حَنْبَلٍ رضی الله عنهما

از طریق‌های مختلف نقل شده است که امام شافعی از مصر نامه‌ای نوشت و آن را به ربیع بن سلیمان داد و گفت: آن را به ابو عبد الله احمد بن حنبل برسان و جوابش را بیاور. ربیع نامه را به احمد رساند. وقتی احمد نامه را خواند، چشمانش پر از اشک شد. شافعی در این نامه آورده بود که پیامبر صلی الله علیه  وآله را در خواب دیده است که آن حضرت به او فرموده: «نامه‌ای به احمد بن حنبل بنویس و سلام من را به او برسان و به او بگو که شما به زودی امتحان خواهی شد و تو را به قبول مخلوق بودن قرآن دعوت می‌کنند؛ ولی تو نپذیر . خداوند پرچمی برای تو تا قیامت برخواهد افراشت».

ربیع به احمد گفت: مژدگانی بده. پس او پیراهنی را که به پوست بدنش می‌چسپید (لباس زیرین) به همراه جواب نامه به من داد.

شافعی به ربیع گفت: چه چیزی به شما داد؟ ربیع گفت: پیراهنی را که به پوستش می‌ چسپید. شافعی گفت: من نمی‌خواهم آن را از تو بگیرم و ناراحتت کنم؛ ولی آن را خیس کن و آب آن را به ما بده تا در آن شریک شما شویم.

در بعضی از روایات آمده است که ربیع گفت: من پیراهن را شستم و آب آن را پیش شافعی بردم. او آب را در ظرف شیشه‌ای ریخت . من هر رو شافعی را می‌دیدم که از آن آب می‌گرفت و آن را به صورت خود به منظور تبرک به احمد بن حنبل می‌مالید.

الآداب الشرعیه  ج ۲   ص ۱۵

 

tabarrok7 tabarrok8 tabarrok9

 

 

ابن کثیر ، البدایه والنهایه، ج۱۱، ص۱۷۰ ؛  ابن عساکر در تاریخ مدینه دمشق ، ج ۵، ص ۳۱۲ ؛ أبو محمد یافعی در مرآه الجنان  ج ۲، ص ۱۰۰ ؛ تاج الدین سبکی در طبقات الشافعیه الکبرى  ج ۲، ص۳۶ ؛ عبد الحی العکری الحنبلی در شذرات الذهب فی أخبار من ذهب ، ج۳، ص۱۸۸ـ۱۸۹ ؛ سفارینی حنبلی در غذاء الألباب شرح منظومه الأداب،  ج۱، ص۲۳۴ و… به عنوان مناقب و فضائل امام شافعی نقل کرده‌اند.

 

tabarrok10 tabarrok11 tabarrok12

tabarrok13 tabarrok14 tabarrok15

tabarrok16 tabarrok17 tabarrok18tabarrok19 tabarrok20 tabarrok21 tabarrok22tabarrok23 tabarrok24 tabarrok25

 

 

حال سؤال این است که آیا احمد بن حنبل و امام شافعی مشرک بوده‌اند یا خیر؟ آیا خوردن آب پیراهن شخصی برای تبرک جایز است یا وسیله‌ای به سوی شرک؟

اگر توسل وسیله‌ای به سوی شرک و حرام باشد، این حکم شامل دو تن از ائمه اربعه اهل سنت نیز می‌شود. و اگر شرک نیست، باید برای همگان مجاز باشد.

 

سید محمد یزدانی

۲۱ رجب ۱۴۳۶هـ .