إبراهیم بن محمد جوینی متوفای ۷۲۲ هـ از بزرگان تاریخ اهل سنت و استاد شمس الدین ذهبی به شمار می‌رود . وی کتابی با عنوان «فرائد السمطین فی فضائل المرتضی والبتول والسبطین» دارد. از آن جایی که مطالب بسیار مهمی ؛ مثل زیارت جامعه کبیره ، روایت شهادت حضرت زهرا سلام الله علیها و … در این کتاب آورده شده که عقائد حقه شیعه و بطلان مذهب سقیفه را ثابت می‌کند، برخی مدعی شده‌اند که انتساب این کتاب به جوینی ثابت نیست.

اما تعدادی از بزرگان و فهرست نویسان اهل سنت ، تصریح کرده‌اند که این کتاب متعلق به ابراهیم بن محمد جوینی است که در ذیل مستندات آن تقدیم شما خواهد شد :

 

۱. اسماعیل پاشا ابن محمد امین متوفای ۱۳۳۹ هـ در کتاب إیضاح المکنون

 

1 2 3

۲. عمر رضا کحاله در کتاب معجم المؤلفین:

 

 

4 5 6

۳. ابو یعلی بیضاوی ، محقق کتاب العرف الوردی فی أخبار المهدی جلال الدین سیوطی :

 

10 11 12

۴. محقق وهابی ” أبو عبد الله الدانی بن منیر آل زهوی ” محقق کتاب غایه الأمانی آلوسی :

 

 

13 14 15

 

۵. خیر الدین زرکلی در کتاب الأعلام به نقل از امین عاملی :

 

 

7 8 9

 

برخی دیگر مدعی هستند که ابراهیم بن محمد جوینی شیعه شده است . در پاسخ می گوییم :

شیعه شدن او هم به سود ماست . در حقیقت جوینی و کتاب فرائد السمطین او برای ما حکم چوب دو سر طلا را دارد . اگر سنی بوده و این سخنان را گفته است که مقصود ما حاصل می شود و اگر شیعه شده و این مطالب را نوشته است، بازهم به سود ماست ؛ چون ثابت می‌شود که بزرگی همچون ابراهیم جوینی که استاد ذهبی بوده، شیعه و مستبصر شده است.

شمس الدین ذهبی از او با عناوینی همچوین «الامام المحدث ، الإمام الکبیر ، الإمام الزاهد ، الاوحد ، الاکمل ، فخر الاسلام ، شدید الاعتناء بالروایه وتحصیل الاجزاء ، الشیخ القدوه ، صاحب حدیث واعتنی بالروایه ، المحدث ، شیخ المشایخ و…» یاد کرده است .

از جمله در تذکره الحفاظ می‌نویسد :

وسمعت من الامام المحدث الاوحد الاکمل فخر الاسلام صدر الدین ابراهیم بن محمد بن  المؤید بن حمویه الخراسانی الجوینى … وکان شدید الاعتناء بالروایه وتحصیل الاجزاء  حسن القراءه ملیح الشکل مهیبا دینا صالحا .

از امام روایت کننده و حدیث گوی یگانه کامل فخر اسلام و صدر دین ابراهیم بن محمد بن  الموید بن حمویه الخراسانی الجوینی روایت شنیدم ( درس گرفتم ) … و وی بسیار به  روایات و بدست آوردن کتب حدیثی اهمیت می داد خوش صدا و خوش سیما بود و شخص با هیبت  و دین دار و صالحی بود .

تذکره الحفاظ ج ۴ ، ص ۱۵۰۵، ۱۵۰۶ ، رقم ۲۴ . 

و در معجم الشیوخ در باره جوینی می‌نویسد‌ :

۱۵۶ ـ ابراهیم بن محمد بن المؤید بن عبد الله بن علی بن محمد بن حمویه الشیخ القدوه ، صدر الدین ، ابو المجامع ، الجوینی الخراسانی الصوفی المحدث .

مولده سنه أربع وأربعین وستمائه .

وسمع فی سنه اربع و ستین من عثمان بن موفق و غیره . و کان صاحب حدیث واعتنی بالروایه . قدم علینا بعد ما أسلم على یده غازان ملک التتار بواسطه نائبه نوروز . فسمع معنا من إبی حفص بن القواس وطائفه ثم حج بآخره فی سنه عشرین وسبعمائه و حدث فذکر لی الحافظ الصلاح الدین أنه سمع منه فذکر له أنه قد یصل له إلی الآن روایه مائتی جزءٍ وأربعین جزءاً کلها اربعینات .

وکان صدر الدین تام الشکل ملیحاً مهیباً خیراً . ملیح الکتابه حسن الفهم معظماً بین الصوفیه الی الغایه لمکان والده الشیخ سعد الدین بن حمویه .

وبلغنا موته بخراسان فی سنه اثنتین و عشرین و سبعمائه . فتوفی فی خامس المحرم .

ابراهیم بن مؤید محمد بن حمویه جوینی خراسانی ، صوفی و راوی حدیث بود . تولدش در سال ۶۴۴ است و در سال ۶۶۴ نزد عثمان بن موفق و دیگران شاگردی کرد ، سپس خودش ناقل و راوی حدیث شده و به آن اهمیت می‌داد ، پس از آن که غازان پادشاه تاتار و نوروز جانشینش به دست وی مسلمان شدند ، نزد ما آمد و از درس ابی حفص بن قواس و گروهی استفاده کردیم ، سپس به وی گفته است که روایت چهارگانه او به ۲۴۰ جزء می‌رسد .

معجم شیوخ الذهبی ، شمس الدین الذهبی ، ص۱۲۵ ، دار الکتب العلمیه ، بیروت ، تحقیق و تعلیق : د . روحیّه عبد الرحمن السّیوفی ، الطبعه الأولی ، ۱۴۱۰ هـ ، ۱۹۹۰ م .

صدر الدین ، هیکلی زیبا و صورتی  نمکین و با هیبت داشت ، خطی زیبا و درک  خوب داشت و در بین صوفیان از جایگاه خوبی برخوردار بود ک البته این همه را از برکت موفقیت پدرش سعد الدین بن حمویه به دست آ‌ورده بود .

و بالأخره وی در روز پنجم محرم سال ۷۲۲ در خراسان از دنیا رفت .

و در وفیات سیر أعلام النبلاء می‌نویسد :

۶۸۲ / ۶۶۶۸ ـ ابن حَمُّوَیه ، الإمام الزاهد المحدث شیخ خراسان صدر الدین أبو المجامع ابراهیم بن الشیخ الکبیر سعد الدین محمّد بن المؤید حَمُّوَیه الجُوَینیّ الشافعی الصوفی [من الطبقه الثامنه والثلاثین] ، توفی سنه اثنتین وعشرین وسبعمائه .

وفیات سیر أعلام النبلاء ، الإمام الذهبی ، ص۱۱۹ ، قربه وهذّبه وحقق أصوله ورتّبه : الدکتور  الشیخ خلیل بن  مأمون شیحا ، ناشر : دار المعرفه للطباعه والنشر والتوزیع ، بیروت ، الطبعه الأولی ، ۱۴۲۸ هـ  ـ ۲۰۰۷ م .

و در معجم المختص می‌نویسد‌ :

۷۳ / ۷۳ ـ إبراهیم بن محمد المؤید بن عبد الله بن علی بن محمد بن حمویه ، الإمام الکبیر المحدث ، شیخ المشایخ ، صدر الدین أبو المجامع الخراسانی الجوینی الصوفی ، توفی سنه اثنتین وعشرین وسبعمائه .

ابراهیم بن محمد المؤید … پیشوای بزرگ و راوی حدیث و استاد استادان ، صد الدین ابو المجامع خراسانی الأصل و اهل جوین و صوفی است . در سال ۶۴۴ متولد شد و در خراسان و بغداد و شام و حجاز از محدثان و راویان ا حادیثی شنیده است .

معجم المختص (معجم المحدثین) ، چاپ شده به همراه وفیات سیر اعلام النبلاء ، ص۱۱۰۲ .

آیا اهل سنت و وهابی ها می توانند شیعه شدن چنین شخصیتی را بپذیرند؟