رسول خدا صلی الله علیه وآله در روز غدیر خم، برای اثبات ولایت امیرمؤمنان علیه السلام از واژه‌ها و تعبیرهایی استفاده کرده است که می‌توان از آن‌ها با عنوان «شاه بیت‌هایی خطابه غدیر خم» یاد کرد.

یکی از این شاه بیت‌ها که به روشنی خلافت و امامت امیرمؤمنان علیه السلام را ثابت می‌کند، در روایتی است که ابن حجر عسقلانی در کتاب المطالب العالیه نقل و سند آن را تصحیح کرده است:

عن عَلِیٍّ رضی الله عنه أَنَّ النبی صلى الله علیه وسلم حَضَرَ الشَّجَرَهَ بِخُمٍّ ثُمّ خَرَجَ آخِذًا بِیَدِ عَلِیٍّ قال: أَلَسْتُمْ تَشْهَدُونَ أَنَّ اللَّهَ تبارک وتعالی رَبُّکُمْ؟ قالوا: بَلَى. قال: أَلَسْتُمْ تَشْهَدُونَ أَنَّ اللَّهَ وَرَسُولَهُ أَوْلَى بِکُمْ من أَنْفُسِکُمْ وَأَنَّ اللَّهَ عز وجل وَرَسُولَهُ أوْلَیَاؤکُمْ؟ قالوا: بَلَى. قال: فَمَنْ کَانَ اللهُ وَرَسُولُه مَوْلاَهُ فإن هذا مَوْلاَهُ ، وَقَدْ تَرَکْت فِیکُمْ ما إنْ أَخَذْتُمْ بِهِ لَنْ تَضِلُّوا کِتَابَ اللَّهِ تعالی، سَبَبُه بیدی وَسَبَبُه بِأَیْدِیکُمْ وَأَهْلَ بَیْتِی.

از علی علیه السلام نقل شد است که رسول خدا صلی الله علیه وآله در کنار درختی در غدیر خم حاضر شد، سپس دست علی علیه السلام را گرفت و فرمود: آیا شهادت نمی‌دهید که خدای تبارک و تعالی پروردگار شماست؟ گفتند: بلی شهادت می‌دهیم . فرمود: آیا شهادت نمی‌دهید که خدا و پیامبرش از خود شما بر شما اولویت دارد و خدا و پیامبر اولیاء شما هستند؟ گفتند: بلی شهادت می‌دهیم . فرمود: پس هرکس که خدا و رسولش مولای او هستند، این علی مولای مولای اوست.

من در میان شما چیزی برجای گذاشته‌ام که اگر از آن تبعیت کنید، هرگز گمراه نخواهید شد . کتاب خدا که یک طرف آن به دست شما و طرف دیگر به دست من است . و اهل بیتم را .

ابن حجر عسقلانی سپس در ادامه می‌نویسد:

هذا إسناد صحیح

المطالب العالیه، ج۱۶، ص۱۴۲.

 

1

 

 

2

 

3

 

در این روایت دو مطلب مهم به چشم می‌خورد:

الف: تقارن کلمه «اولی» و «مولی» . رسول خدا صلی الله علیه وآله ابتدا از مردم اعتراف می‌گیرد که آیا من از همه شما نسبت به خودتان أولی هستم یا خیر؟ وقتی مردم پاسخ مثبت دادند، آن حضرت همین مقام را برای امیرمؤمنان علیه السلام نیز اثبات کردند . این مطلب به روشنی ثابت می‌کند که کلمه «أولی» و «مولی» در این روایت به یک معنا گرفته شده است و هدف رسول خدا صلی الله علیه وآله اثبات اولیت و ولایت مطلق امیرمؤمنان علیه السلام بر تمامی مسلمین بوده است؛

ب: حدیث متواتر ثقلین ، از احادیثی است که ولایت و إمامت اهل بیت پیامبر علیهم السلام و در رأس آن‌ها امیر مؤمنان علیه السلام را به طور مطلق ثابت می‌کند . رسول خدا در این روایت تمام مردم را ملزم به تمسک به قرآن و اهل بیت خود کرده و اهل بیت را ملازم و همراه همیشگی قرآن معرفی نموده است .

وجود این حدیث در خطبه غدیر ، دلیل واضحی است بر این که مقصود رسول خدا صلی الله علیه وآله از حدیث غدیر ، زعامت و رهبری امیر مؤمنان علیه السلام بوده نه دوستی و محبت به آن حضرت ؛ زیرا این روایت دلالت می‌کند که تمام مردم بدون استثنا وظیفه دارند که از قرآن و عترت پیروی و به آن دو تمسک نمایند ؛ پس قرآن و عترت ، دو امام و پیشوای مردم هستند و همه مسلمانان باید تابع فرمان‌های آن دو باشند .

همچنین ابن ماجه قزوینی در سنن خود ، حدیث غدیر را این گونه نقل کرد است:

حدثنا عَلِیُّ بن مُحَمَّدٍ ثنا أبو الْحُسَیْنِ أخبرنی حَمَّادُ بن سَلَمَهَ عن عَلِیِّ بن زَیْدِ بن جُدْعَانَ عن عَدِیِّ بن ثَابِتٍ عن الْبَرَاءِ بن عَازِبٍ قال: أَقْبَلْنَا مع رسول اللَّهِ صلى الله علیه وسلم فی حَجَّتِهِ التی حَجَّ فَنَزَلَ فی بَعْضِ الطَّرِیقِ فَأَمَرَ الصَّلَاهَ جَامِعَهً فَأَخَذَ بِیَدِ عَلِیٍّ فقال: أَلَسْتُ أَوْلَى بِالْمُؤْمِنِینَ من أَنْفُسِهِمْ؟ قالوا: بَلَى. قال أَلَسْتُ أَوْلَى بِکُلِّ مُؤْمِنٍ من نَفْسِهِ؟ قالوا: بَلَى. قال: فَهَذَا وَلِیُّ من أنا مَوْلَاهُ اللهم وَالِ من وَالَاهُ اللهم عَادِ من عَادَاهُ.

عدی بن ثابت از براء بن عازب نقل کرده است که در «حجه الوداع» که افتخار همراهى با رسول‏ خدا صلّى اللّه علیه و آله را داشتیم ، در بازگشت ، در یکى از مسیرها دستور داد براى نماز جمع شویم  سپس دست على علیه السّلام را گرفت و فرمود :

«ألست أَوْلى‏ بِالْمُؤْمِنِینَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ ؟ »

آیا من به مؤمنان از خود آنها سزاوارتر نیستم؟ همه تصدیق کردند. باز هم فرمود :

 «ألست أولى بکلّ مؤمن من نفسه »

آیا من نسبت به تک تک مؤمنان از خود آن‌ها سزاوارتر نیستم ؟ .

باز هم تصدیق کرده و بله گفتند . سپس اشاره به حضرت على علیه السّلام کرده و فرمود:

 «فهذا ولىّ من أنا مولاه» ؛ اکنون که مرا تصدیق کردید ، بدانید که على به هر مؤمنى همان مقام اولویت را دارد که من نسبت به آن مؤمن دارم.

سپس فرمود : « پروردگارا! دوست على را دوست بدار ، و دشمن او را خوار و ذلیل فرما.

سنن ابن ماجه  ج ۱   ص ۴۳، ح۱۱۶.

محمد ناصر الدین ألبانی در صحیح سنن این ماجه این روایت را تصحیح کرده است .

صحیح سنن ابن ماجه ، ج۱، ص۵۶.

 

4

 

 

5

 

 

6

 

 

در این روایت نیز تقارن سه کلمه «أولی»، «ولی» و «مولی» دیده می‌شود و ثابت می‌کند که مقصود از هر سه کلمه یک چیز است. رسول خدا صلی الله علیه وآله ابتدا از مردم اعتراف می‌گیرد که آیا بر آن‌ها ولایت مطلق دارد یا خیر؟ وقتی مردم اعتراف کردند، رسول خدا صلی الله علیه وآله همان مقام را به امیرمؤمنان علیه السلام داده است.

 

الحمد لله الذی جعلنا من المتسکین بولایه علی بن أبی طالب علیه السلام